در موسیقی محلی سیستان و بلوچستان، سازهای نظیر تنبور، ستار، قلم، کوزه، قره نی، دمامه، دایره و هجده تار سازهایی دارای اصالتند. "بانجو" که نوع خاصی از تار می باشد، از دیگر آلات موسیقی بلوچ است و با تغییراتی که در آن ایجاد شده به یکی از سازهای محلی مورد استفاده در استان سیند پاکستان نیز تبدیل شده است.

نوع دیگری از سازهای محلی بلوچستان دانگی نام دارد که از دو فلوت نر و ماده تشکیل شده است. مصری خان جمالی و کبیر خان جمالی دو نوازنده سرشناس بلوچ از طایفه سیری بودند که آوازه جهانی نیز داشتند. بانجو و دانگی با دیگر سازهای بلوچی آمیخته و به سازهای بومی تبدیل شدند.

خوانندگان و نوازندگانی که هنر را از اجداد خود فراگرفتند و از نسلی به نسلی دیگر منتقل می کنند، پهلوان نامیده می شوند. پهلوان در واقع ترکیبی است از دو کلمه "پهلو" و "وان" . "پهلو" کلمه ای پهلوی به معنای شجاع و قوی و "وان" خواننده معنا شده است.

در زبان بلوچی کلمه "ونگ" یا "وانگ" نیز به معنی آواز خواندن است. بنابراین پهلوان یعنی کسیکه شجاعت و دلیری خود را از طریق خواندن نشان می دهد.

محافظت از سنت های قبایلی مثل سپاد (sepad) شابتگی (shabtagi) لیلو (liloo) سوت (sote) لیکو (liko) لالو (laloo) و . . . که همراه با موسیقی بودند، کمک کرد تا این استان دورافتاده ایران موسیقی اصیل بلوچی را حفظ کند.

"سپاد"  به معنی ستایش کردن، دسته ای از ملودیهایی است که برای تولد کودکی خوانده می شود. خواندن اینگونه شعرها تا 14 شب ادامه دارد تا مادر بتواند خود را آماده حمام کردن کند. سپاد فقط توسط گروهی از زنان به منظور کمک به  مادر برای فراموش کردن دردهای دوران بارداری خوانده می شود. در این آهنگ ها زنان بیشتر به ستایش خدا می پردازند و برای مادر و کودکش آرزوی سلامتی و خوشبختی می کنند.

"وزباد" نیز به معنی ستایش و تمجید است. این نوع شعر نیز به صورت فردی یا جمعی توسط زنان خوانده و توسط گروهی دیگر از زنان جواب داده می شود. در چنین آهنگ هایی که حدودا 14 شب در خانه کودک تازه متولد شده خوانده می شود، از خدا و پیامبر اعظم (ص) بخاطر هدیه کردن کودک به مادر تمجید و ستایش می شود.

"شبتاگی" به معنای بیدار ماندن تمام طول شب، از دیگر مراسم سنتی در بلوچستان است. بعد از بدنیا آمدن کودک جمعی از زنان فامیل، دوستان و همسایگان به هنگام غروب در خانه کودک جمع می شوند و از آن روز به بعد هرشب به دعا کردن برای سلامتی مادر و کودک مشغولند. آنها ضمن تبریک به خانواده کودک به خواندن اشعاری با آهنگ ملایم، همراه با نواختن قره نی و دایره می پردازند. در این مراسم نیز ضمن ستایش خدا، پیامبران و امامان و تبریک به پدر و مادر، برای کودک آرزوی سلامتی و خوشبختی می کنند. در این مراسم در گوش کودک اذان می خوانند. اشعار و آواز شبتاگی به مادر در فراموش کردن رنج و درد و شادابی دوباره روح و برگرداندن قوای جسمانی به وی کمک می کند . شبتاگی بین 6 تا 14 روز ادامه دارد و بسته به وضعیت مالی خانواده کودک می تواند تا 40 روز نیز ادامه پیدا کند.

علاوه بر این مراسم، بلوچ ها معتقدند که ارواح خبیث در کمینند تا به مادر و کودکش با طلسم و افسون زیان برسانند. مثلا آنها براین باورند که "جاتوق" که شیطان و جادوگر است قلب و جگر کودک را می بلعد. آنها معتقدند جاتوق زنی است شریر که در آرزوی فرزند از دست رفته خود، در هنگام زایمان کودکان را می کشد. او به مادران دیگر حسادت می کند و به آنها آسیب می رساند. به همین دلیل مردم بلوچ حداقل تا سه شبانه روز مادر و کودک را تنها نمی گذارند تا آسیبی به آنها نرسد. به همین خاطر در کنار مادر و کودک دور هم جمع می شوند و به خواندن قرآن با صوت می پردازند.

"لولا" از دیگر سننی است که به هنگام مراسم خاصی چون عروسی خوانده می شود و معنایی متفاوت دارد. امام "لالو" فقط در ششمین روز از تولد کودک خوانده می شود. در این نوع آواز، خوانندگان با ستایش خدا و پیامبر و اهل بیتش برای سلامتی  و خوشبختی کودک دعا می کنند. مثلا اگر کودک پسر باشد، آرزو می کنند که شجاع، متعهد، دلیر، معتمد، مهربان، مهمان نواز، پرهیزکار، مطیع بزرگترها و دارای صفات خوب دیگر (که در فرهنگ بلوچ مورد تحسین است) باشد.

و اگر دختر باشد، برای او آرزوی پاکدامنی، مهمان نوازی، وفاداری، کدبانو بودن، مهربانی و . . .  می کنند . مراسمی که در آن کودک را نامگذاری و اگر پسر باشد ختنه می کنند در ششمین روز تولد کودک برگزار می شود. لیلو یا لولی در واقع لالایی است که مادر برای کودک خود می خواند.

" زاییراک" غم انگیزترین آهنگ در میان آهنگ های بلوچی است که از جدایی و نامهربانی یار و غمهای زندگی حکایت دارد. زاییراک یا زاییریک که آهنگ حزن آلود دارد معمولا با نواختن قلم یا فلوت اجرا می شود؛ اگرچه اخیرا در زاییراک از بانجو نیز استفاده می شود. این آهنگ طولانی، یکنواخت و حزن انگیز است و در آن نت های با تفاوت نامحسوسی تکرار می شوند. زاییراک به چند شاخه تقسیم می شود: اشرف در زاییراک (Ashrafdor zayirak)، جانوزامی زاییراک (Janoozami Zayirak) و زمیرانی زاییراک (Zamerani Zayirak).

وقتی به زاییراک گوش می دهید به نظر می رسد کنار ساحلی حزن انگیز نشسته و به آهنگ غم آلود نی گوش سپرده اید.

این نوع موسیقی با صدای زیر ساز شروع می شود و اوج می گیرد، سپس به تدریج پایین می آید و به سکوت می رسد. بعد از مکثی کوتاه دوباره صدای ناله نی بلند می شود و به همین ترتیب بارها و بارها تکرار می شود.

زاییراک آوازی است که بدون ساز هم اجرا می شود و درواقع برای دوری از خانواده، پدر، مادر، خواهر و . . .  و حتی برای دوری از وطن نیز خوانده می شود. زاییراک از کلمه "زهیر" گرفته شده که در فرهنگ لغات دهخدا یادآوری عم و آرزوی دیدن محبوب معنا شده است.  همچنین زهیر به معنای غمگین و افسرده نیز می باشد.

در قدیم زاییراک توسط زنان در حین انجام کارهای خانه خوانده می شود بخصوص زمانیکه آنها دور هم در کنار آسیاب برای آرد کردن گندم جمع می شدند. اما این روزها این آواز توسط مردان و با نواختن سازهای چون نی، قیچک و بانجو خوانده می شود.