شمس العماره یا بنای خورشید، یکی از قدیمی ترین و زیباترین بناهای تهران است. این بنای شاخص که در ضلع شرقی کاخ گلستان قرار دارد، برای مدت کوتاهی اولین بنای بلند تهران محسوب می شده است.

احداث این عمارت در سال ۱۲۸۲ ه.ق به دستور ناصرالدین شاه شروع شد و طی دو سال به اتمام رسید و آن را  شمس العماره ناميدند. گویند ناصرالدين شاه قبل از سفر به اروپا و با  ديدن تصاوير بناهای  فرنگستان، تمايل پيدا مي كند بنایی مرتفع، نظير آن ها در پايتخت خود ايجاد نمايد تا از بالای آن بتواند منظره شهر و دورنمای اطراف را تماشا كند.

شمس العماره هم از نظر نقشه و شکل ظاهری و هم از نظر آرایش داخلی، یکی از بناهای تاریخی و زیبای تهران است. از امتیازات شاخص این بنا ارتفاع، تزئینات و طراحی آن است. عمارت شمس العماره دارای 5 طبقه است  و دو برج هم شکل دارد و در وسط این دو برج، ساعت دو طرفه ی بزرگی قرار دارد که با زنگ بسیار بلندی وقت را اعلام می کرده است. نمای خارجی بنا با کاشی های هفت رنگ تزئین شده که گرچه در آن طرح های اروپایی بکار برده شده است اما هویتی ایرانی و سنتی دارد و این تلفیق سرآغاز معماری نوین ایران است.

ارتفاع این بنا نیز در حدود 35 متر ارتفاع است.  طبقه اول آن ایوان و تالار بسیار زیبایی دارد که از نظر آیینه کاری کم نظیر و ممتاز می باشد. در دوطرف این تالار آیینه کاری شده، اتاقهای گوشوار به صورت قرینه قرار گرفته اند که دارای تزئینات متنوع و درخور توجهی است. در سایر طبقات اتاق های کوچک با تزئینات نقاشی و آئینه کاری است. فضای داخلی این عمارت نیز با چلچراغ ها، پرده های نقاشی قیمتی و سایر اسباب گران قیمت تزئین شده بوده است.

 شمس العماره اولین بنای ایرانی است که در آن از فلز بکار برده شده و کلیه ستون های طبقات فوقانی و حفاضهای  آن از چدن ساخته شده است. این بنا ظاهرا به همت معيرالممالك طراحی شده ومعمار آن استاد علی  محمد کاشی بوده است. تعمیرات داخلی این عمارت در سال 1376 به اتمام رسید و از سال 1378 طبقه پایین عمارت شمس العماره به نمایشگاه دائمی کتاب ها و نسخ خطی و هنری اختصاص یافته است.